De beste literatuur is die waarin mensen of families tot grote hoogten stijgen en vervolgens stap voor stap alles verliezen waar ze - soms decennia lang - voor gevochten hebben. Zoiets als de verelendungstheorie van Marx, maar dan met een verhaal eromheen. Het beste voorbeeld is De Buddenbrooks van Thomas Mann. Maar je kunt het ook vertalen naar een mensenleven. In de gloriedagen Griekse en Romeinse tijd kende men het fuguur van de hybris en de nemesis: als je je er aan schuldig aan maakt gelijk te willen zijn aan de Goden - of erger, hun wilt overtreffen - (hybris) dan zullen de Goden daar wraak voor willen nemen (nemesis). Die nemesis kan keihard zijn. Denk aan Prometheus, de zoon van een titaan. Hij stal het vuur van de Goden en gaf het aan de mensheid om mensen gelijk aan Goden te maken. Uit wraak werd hij aan een berg vastgemaakt waar een adelaar iedere dag zijn lever kwam opeten; iedere nacht groeide zijn lever aan. Hybris is dus eigenwaan, trots, hoogmoed, overmoed. Nemesis is dus wraak of het rechtzetten van een scheef geworden situatie, waarin mensen minder waarderen wat ze hebben.

Ik ben de laatste die zal zeggen dat zelfbewustzijn slecht is. Zeker in combinatie met Ajax. Maar ik schaar me tot de eersten die zeggen dat we het te bont hebben gemaakt en een tijd niet realistisch zijn geweest. Vanaf het moment dat Morten Olsen ontslagen werd - en het doet me pijn dit op te schrijven - is er een soort karikaturaal bij Ajax binnengeslopen. Qua voetbal hebben we het zelden laten zien, maar dat maakte de kreten er niet beter op. 'Wij zijn Ajax, wij zijn de beste' is een megalomane kreet geworden die wat mij betreft in het nieuwe museum kan worden bijgezet. Ja, het nieuwe museum, bij de ArenA, waar het hoort, niet op een te dure locatie in de binnenstad van Amsterdam, maar dit terzijde. We zijn allang niet meer dé beste, maar de beste zijn is denk ik niet waar Ajax voor staat. Ajax, dat is een bepaalde speelstijl, het shirt, de Amsterdamse humor, het ernaar streven om zo goed mogelijk te worden. En nog meer. Maar niet op militaire wijze alleen maar roepen dat Ajax de beste is. Iedereen beleeft Ajax op een eigen manier, maar Ajax is rijker dan het roepen dat het zo goed is. Veel meer. Het was dan ook een aangename verrassing dat Marc Overmars onlangs zei dat hij het mooi zou vinden dat drie keer kampioen worden in tien jaar wat hem betreft realistisch is. Edwin van der Sar wordt directeur bij Ajax. Ik had mijn bedenkingen: het wordt teveel een club oud-teamgenoten. Maar tegelijkertijd vind ik dat ik er op kan vertrouwen dat ook oud-teamgenoten professioneel tegenover elkaar kunnen zijn. Van der Sar is, net als Overmars, niet iemand van het grote woord of het grote gebaar, dus dat is ook een correctie op de overmoed die Ajax te lang heeft weten te teisteren. 

Langzaamaan komt er weer een Ajax waar ik me écht mee verbonden voel. Het Ajax dat ophield te bestaan toen Olsen ontslagen werd en slechts af en toe de kop opstak. Ik zie meer humor, ontspanning en andere dingen die ik van belang vind om terug te zien bij Ajax. Het spel in de eredivisie is nog steeds niet goed, maar dat neem ik voor lief. Wat belangrijk is, dat ik terug zie dat de hybris Ajax lijkt te hebben verlaten, waardoor we stap voor stap teruggaan naar de situatie waarin we zelfbewust zijn zonder holle kreten of holle woorden. Net zoals vroeger. Net zoals toen ik merkte dat ik supporter van Ajax was, begin jaren tachtig.